Nizio Design International opracowała koncepcję architektoniczną oraz projekt koncepcyjny aranżacji wystawy stałej nowego pawilonu ekspozycyjnego w Oświęcimiu. Obiekt powstanie z myślą o prezentacji unikatowej, drewnianej mykwy z XVIII wieku, odkrytej w 2023 roku podczas badań archeologicznych prowadzonych na Bulwarach. Pawilon zostanie zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Pamięci Wielkiej Synagogi – miejsca o wyjątkowym znaczeniu historycznym i symbolicznym.
Architektura jako nośnik pamięci
Budynek o powierzchni około 600 m² stanie się nową przestrzenią opowieści o kilkusetletniej obecności społeczności żydowskiej w Oświęcimiu. Zostanie wzniesiony nieopodal miejsca, w którym do początku II wojny światowej stała Wielka Synagoga, zburzona przez Niemców. Odkryta mykwa jest dziś jednym z najcenniejszych materialnych śladów żydowskiego życia religijnego w tej części Europy.
Czytaj też:
Poruszający projekt polskich architektów na cmentarzu żydowskim w Warszawie
Rytualna łaźnia, służąca duchowemu oczyszczeniu poprzez zanurzenie w tzw. „żywej wodzie”, była fundamentalnym elementem religijnej codzienności. Początkowo sądzono, że konstrukcja może mieć nawet czterysta lat, jednak wyniki badań archeologicznych, historycznych i dendrologicznych jednoznacznie datują jej powstanie na drugą połowę XVIII wieku. Wyjątkowo dobry stan zachowania drewnianej konstrukcji sprawia, że znalezisko uznawane jest za unikat w skali europejskiej.
Od odkrycia do ekspozycji
Relikty mykwy znajdują się obecnie w pracowni konserwatorskiej, gdzie prowadzone są specjalistyczne prace zabezpieczające, przygotowujące obiekt do przyszłej ekspozycji. Równolegle Muzeum Zamek w Oświęcimiu prowadzi postępowanie przetargowe na opracowanie kompletnej dokumentacji projektowej pawilonu wraz z zagospodarowaniem jego otoczenia. Etap projektowy, obejmujący uzyskanie niezbędnych uzgodnień, ma potrwać około roku.
Czytaj też:
Niegdyś modlili się tu pobożni żydzi, dziś jest klubokawiarnia. Zaskakujące miejsce na mapie Krakowa
Zgodnie z założeniami funkcjonalnymi pawilon będzie obiektem dwukondygnacyjnym. Niższa kondygnacja zostanie częściowo zagłębiona w skarpę i pomieści zaplecze techniczne, szatnie, toalety oraz niewielką salę edukacyjną. Na poziomie górnym zaplanowano ekspozycję stałą poświęconą mykwie i kontekstowi jej funkcjonowania. Wejście do budynku przewidziano od strony ul. Berka Joselewicza.
Czytaj też:
Rusza 12. Nagroda Architektoniczna Prezydenta Warszawy – zgłoś najlepszą realizację 2025
Pamięć żydowskiego Oświęcimia
Projektowana wystawa nie będzie powielać narracji Muzeum Żydowskiego w Oświęcimiu, lecz stanowić jej merytoryczne dopełnienie. Punktem wyjścia stanie się historia odkrytej mykwy, wokół której zbudowana zostanie opowieść o codziennym życiu, duchowości i rytuałach żydowskich mieszkańców miasta. Przed II wojną światową Żydzi stanowili ponad połowę ludności Oświęcimia; Zagładę przeżyła jedynie garstka osób. Ostatni żydowski mieszkaniec miasta, Szymon Kluger, zmarł w 2000 roku.
Czytaj też:
Polski projekt z Bielska-Białej z nominacją do prestiżowej nagrody Mies van der Rohe Award 2026
Doświadczenie i misja pracowni
Za koncepcję architektoniczną oraz aranżację wystawy odpowiada zespół kierowany przez Mirosław Nizio. Nizio Design International specjalizuje się w projektowaniu muzeów, wystaw i miejsc pamięci. Pracownia jest współautorem m.in. wystaw stałych Muzeum Powstania Warszawskiego oraz Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Projekt pawilonu mykwy w Oświęcimiu wpisuje się w misję biura, polegającą na tworzeniu współczesnych, wielowymiarowych form opowiadania historii.
Rozpoczęcie budowy pawilonu oraz realizacji wystawy planowane jest na 2027 rok. Inwestycja zostanie dofinansowana ze środków Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego na lata 2026–2030.
Czytaj też:
Polak projektuje nowe muzeum w Kijowie. Architektura, która odsłania prawdę o Wielkim GłodzieCzytaj też:
Muzeum Powstania Warszawskiego szykuje się do wielkiej rozbudowy. Nowy pawilon i zielony dach