Co istotne, gdyński modernizm nie pozostał wyłącznie zamkniętym rozdziałem historii architektury. Wciąż stanowi żywy punkt odniesienia dla współczesnych projektów powstających zarówno z inicjatywy miasta, instytucji publicznych, jak i prywatnych inwestorów.
Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO bywa czasem odczytywany jako zachęta do zachowania miasta w niezmienionej formie. W przypadku Gdyni byłoby to jednak nieporozumienie. O wyjątkowości modernistycznego Śródmieścia zadecydowała nie skansenowa nietykalność, lecz konsekwentnie realizowana idea miasta portowego – funkcjonalnego, zwartego, otwartego na morze i podporządkowanego jakości przestrzeni publicznych. Jasne elewacje, horyzontalne podziały, opływowe narożniki czy inspiracje architekturą okrętową pozostają najbardziej rozpoznawalnymi cechami gdyńskiego modernizmu, jednak jego prawdziwą wartością była umiejętność budowania spójnej tkanki miejskiej, w której architektura podporządkowana była życiu miasta.
Współczesna interpretacja idei miasta wielofunkcyjnego
To właśnie ta filozofia znajduje dziś kolejne interpretacje. Współczesna Gdynia nie kopiuje międzywojennych wzorców, lecz twórczo rozwija ich najważniejsze idee. Dobrym przykładem jest rozbudowa Teatru Muzycznego im. Danuty Baduszkowej, której prosta kompozycja brył, czytelny układ funkcjonalny i powściągliwość środków wyrazu rozwijają modernistyczną zasadę mówiącą o tym, że forma pozostaje podporządkowana funkcji.
Podobną drogę obrało pobliskie Gdyńskie Centrum Filmowe. Zwarta, geometryczna bryła o wyraźnie horyzontalnym układzie oraz biała elewacja z dużymi przeszkleniami nawiązują do języka gdyńskiego modernizmu we współczesnej interpretacji. Podcięty parter i wysunięty wspornik porządkują przestrzeń placu Grunwaldzkiego, tworząc naturalne przedłużenie przestrzeni publicznej.
Modernistyczne zasady odnaleźć można również w architekturze infrastrukturalnej. Nowy terminal promowy w Porcie Gdynia to przykład współczesnej architektury czerpiącej pełnymi garściami z kanonu modernizmu. Geometryczna bryła, zaokrąglone naroża, przeszklone wykusze, układ podporządkowany jest wygodnej obsłudze pasażerów – wszystko to rozwija racjonalistyczną tradycję architektury portowej obecnej w Gdyni od lat trzydziestych.
Modernizm sposobem myślenia o mieście
Podobne tendencje można dostrzec w architekturze mieszkaniowej. Najbardziej wyraziste przykłady współczesnego modernizmu to apartamentowiec Transatlantyk na Placu Kaszubskim zbudowany przez firmę AB Inwestor, kamienica Piotra 4 firmy Flora Development oraz dwie inwestycje Moderna Holding – wieżowiec Lighthouse na Wzgórzu św. Maksymilina i kompleks Baltiq Plaza przy kultowej ulicy Świętojańskiej.
– W procesie projektowym naszych gdyńskich inwestycji punktem wyjścia zawsze była kontynuacja najważniejszej idei gdyńskiego modernizmu, jaką jest projektowanie miasta jako spójnej całości. Dla Moderny ma to znaczenie szczególne, wszak historia firmy rozpoczęła się właśnie w Gdyni, a modernizm od początku był dla niej czymś znacznie więcej niż estetyczną inspiracją. Stał się sposobem myślenia o mieście – o relacji budynku z ulicą, o odpowiedzialności wobec istniejącej tkanki urbanistycznej i o tworzeniu architektury, która realnie podnosi jakość życia – mówi Jakub Jakubowski, Brand Communications Manager Moderna Holding.
Architektoniczny dialog modernizmu z neoklasycyzmem
Pierwszą realizacją Moderny była Kamienica Moderna (2011–2012), która domknęła pierzeję Placu Kaszubskiego. Historyk architektury prof. Maria Sołtysik wskazała tę realizację jako przykład udanej interpretacji współczesnej zabudowy pierzejowej. Znaczącą rolę urbanistyczną odegrała również Baltiq Plaza (2014–2016), która uzupełniła przerwaną przez dziesięciolecia pierzeję ulicy Świętojańskiej. Architektura budynku wykorzystuje charakterystyczne dla Gdyni motywy – jasną elewację, horyzontalne podziały oraz łagodnie wyprofilowany narożnik przywołujący skojarzenia z architekturą okrętową. O wartości tej realizacji decyduje jednak przede wszystkim jej wpływ na przestrzeń miasta. Budynek przywrócił ciągłość jednej z najważniejszych ulic Gdyni, a aktywne partery usługowe kontynuują ideę wielofunkcyjnego śródmieścia, które od początku stanowiło fundament gdyńskiego modernizmu.
Jeszcze większym wyzwaniem projektowym był kompleks Bank Polski 1929 (2019–2021). Obok odrestaurowanego neoklasycystycznego gmachu dawnego Banku Polskiego powstał nowy budynek, który nie konkuruje z zabytkiem efektowną formą, lecz prowadzi z nim świadomy dialog poprzez proporcje, rytm elewacji, wysoką kulturę materiałową i dyscyplinę kompozycji. Powstała realizacja odpowiadająca współczesnym standardom funkcjonalnym, a jednocześnie respektująca reprezentacyjny charakter ulicy 10 Lutego oraz modernistyczny krajobraz tej części Śródmieścia, której wizytówką są takie perły modernizmu, jak budynek PLO, Bankowiec, gmach Poczty Głównej, czy kamienica Admirał.
Modernistyczna dominanta z widokiem na morze
Do estetyki międzywojennego modernizmu odwołuje się również 10.piętrowy Lighthouse, którego opływowa bryła reinterpretująca nurt streamline moderne wykorzystuje panoramiczne przeszklenia i płynnie modelowane narożniki inspirowane aerodynamiką oraz architekturą okrętową. Z kolei kameralna Nautikka w dzielnicy Działki Leśne pokazuje, że modernistyczne wartości – funkcjonalność, prostota kompozycji i świadome wpisanie budynku w otoczenie – pozostają aktualne również poza historycznym centrum miasta.
– Projektując w Gdyni, trudno traktować modernizm wyłącznie jako estetykę. To przede wszystkim sposób myślenia o mieście jako spójnej całości, w której każdy budynek współtworzy jakość przestrzeni publicznej. Ta idea pozostaje dla nas najważniejszym punktem odniesienia – mówi Jakub Jakubowski, Brand Communications Manager Moderna Holding.
Współczesna architektura Gdyni pokazuje, że modernizm nie jest zamkniętym stylem ani historycznym kostiumem. Pozostaje aktualną metodą projektowania miasta – opartą na funkcjonalności, racjonalności, wysokiej jakości przestrzeniach publicznych i odpowiedzialności za kontekst urbanistyczny. To właśnie dlatego wpis gdyńskiego Śródmieścia na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO można odczytywać nie tylko jako uhonorowanie przeszłości, lecz także jako zobowiązanie wobec przyszłości. Największym osiągnięciem twórców Gdyni nie było bowiem stworzenie pojedynczych wybitnych budynków, ale wypracowanie sposobu projektowania miasta, który pozostaje inspiracją również dla współczesnej architektury.
