Międzynarodowa promocja, pozycja na liście „koniecznie do zobaczenia” miłośników architektury z całego świata i nowy, silny motor napędowy dla turystyki – to tylko część korzyści, które od teraz stoją przed Gdynią. Gwarantuje je miejsce na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO (World Heritage List, WHL), czyli w najbardziej znanym na świecie zbiorze budynków, zabytków i tradycji, które zachowują historię dla następnych pokoleń.
Jedyne takie miasto na świecie. Cechy, które wyróżniają Gdynię
Po latach przygotowań i zabiegów miasta o wpis na prestiżową listę wreszcie podjęto pozytywną decyzję. Wczesnym rankiem z niedzieli na poniedziałek (26/27 lipca) Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO oficjalnie uznał modernistyczne centrum Gdyni za dobro o wyjątkowym znaczeniu dla całego świata. Dokładniej: za dobro posiadające Wyjątkową Uniwersalną Wartość (czyli tzw. Outstanding Universal Value), co jest najważniejszym warunkiem wpisu.
Międzynarodowe grono ekspertów, które obradowało w koreańskim Busan przez ostatni tydzień dokładnie przyjrzało się gdyńskiemu, uzupełnionemu wnioskowi (modernistyczne Śródmieście było jedynym polskim kandydatem do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa) i potwierdziło, że Gdynię wyróżniają cechy niespotykane w innych miastach z podobną architekturą. To m. in. zwarta, starannie zaplanowana zabudowa śródmiejska z wysoką jakością przestrzeni do życia, projektowanie miasta w harmonii z morzem i portem, wyjątkowe kamienice i budynki o bogatych i spójnych formach architektonicznych oraz zachowanie historycznych funkcji, autentyczności i integralności całego obszaru.
Hołd dla ludzi odważnych
„To dzień, który zapisze się w historii Gdyni. Wielki powód do dumy i jednocześnie zobowiązanie do dalszej troski o to wyjątkowe miejsce dla przyszłych pokoleń. To także potwierdzenie, że wizja, od której ponad sto lat temu rozpoczęła się historia nowoczesnej Gdyni, zachowała swoją siłę i uniwersalne znaczenie. Wpis jest przede wszystkim hołdem dla ludzi odważnych: urbanistów, architektów, inżynierów i budowniczych, którzy uwierzyli, że z niewielkiej wsi można stworzyć nowoczesny port i miasto. Ten sukces należy również do kolejnych pokoleń Gdynianek i Gdynian, którzy przez dziesięciolecia troszczyli się o swoje miasto i czynią to nadal” – mówi Aleksandra Kosiorek, prezydent Gdyni.
Długa droga na listę UNESCO
To efekt łącznie ponad 20 lat starań i prac nad tym, aby skutecznie chronić i promować najcenniejszą gdyńską architekturę. Przez ostatnie dwie dekady miejscy urzędnicy między innymi zwiększyli ochronę konserwatorską, powołali Miejskiego Konserwatora Zabytków, prowadzili i wspierali liczne badania naukowe oraz współpracowali zarówno z mieszkańcami, jak i z innymi organami.
Od 2007 roku układ urbanistyczny Śródmieścia znalazł się w rejestrze zabytków, a od 2015 roku zyskał też status Pomnika Historii – tak narodziła się realna ambicja, aby miasto znalazło się także na prestiżowej, międzynarodowej liście prowadzonej przez UNESCO. Cel osiągnięto w symbolicznym momencie, jakim jest rok obchodów 100-lecia miasta.
Wszystko „zaczęło się od morza” i przetrwało do dziś
W tym przypadku eksperci uznali, że Modernistyczne Centrum Gdyni jest jednym z najwybitniejszych na świecie przykładów wczesnego modernizmu w urbanistyce. Obszar dzisiejszego Śródmieścia powstawał niemal od podstaw w latach 1926-1939 jako nowoczesne centrum miasta portowego oraz symbol ambicji odradzającej się Polski, otwartej na świat i patrzącej w przyszłość.
Łączył wspomnianą architekturę modernistyczną z funkcjonalnym układem urbanistycznym oraz pozostawał w nierozerwalnej więzi z portem i Morzem Bałtyckim. Co ważne: do dziś zachował on swój wyjątkowy układ przestrzenny oraz architekturę.
Podstawa wpisu Gdyni na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO to kryterium IV – zarezerwowane dla dóbr stanowiących znaczący etap w historii ludzkości. Unikatowość gdyńskiej kandydatury potwierdziło też porównanie z innymi miastami, które cechuje nowoczesna urbanistyka z tego samego okresu. Zarówno zestawienie z niemieckim Bauhausem, osiedlami mieszkaniowymi Berlina, architekturą litewskiego Kowna i słoweńskiej Lublany, a także nadmorskiego Tel Awiwu (Izrael), Brasilii (Brazylia), Chandigarhu (Indie) czy Asmary (Erytrea) potwierdziło, że Gdynia to odrębny, odmienny model z charakterystycznymi dla siebie cechami.
Czytaj też:
Gdynia Design Days 2026. Design, który zbliża ludzi i zmienia codzienność Czytaj też:
To miasto przyciąga artystów – jak Gdynia zmieniła ich życie i twórczość. Debata „Wprost”
